Ostatnio
pisałem Ci o polskiej wersji projektu dyrektywy dotyczącej m.in. zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Obiecałem również, że w wolnej chwili podzielę się z Tobą moimi przemyśleniami na ten temat. Oczywiście danego słowa zamierzam dotrzymać :).
Myślę jednak, że najpierw warto przedstawić podstawowe informacje na ten temat.
Czym są OZZ:
Są to podmioty działające w formie stowarzyszenia zarejestrowanego, skupiające twórców, artystów wykonawców, producentów , organizacje radiowe, telewizyjne. Do prowadzenia działalności potrzebne jest zezwolenie właściwego ministra, przesłanką jego udzielenia jest rękojmia należytego zarządzania powierzonymi prawami.
Zadania OZZ:
Statutowym celem działalności OZZ muszą być: zbiorowe zarządzanie powierzonymi prawami autorskimi i ich ochrona (w tym przysługująca OZZ legitymacja procesowa) lub zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy. Oczywiście OZZ nie musi się ograniczać jedynie do ww. listy zadań, nie może jednak ich w swoim statucie nie mieć. Generalnie więc OZZ zajmują się wykonywaniem autorskich praw majątkowych oraz pobieraniem i podziałem opłat związanych z eksploatacją utworów.
Nadzór nad OZZ:
OZZ są nadzorowane przez ministra właściwego ds kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Na czym ten nadzór polega? Po pierwsze, na ocenie które z OZZ dają rękojmię należytego zarządu powierzonymi prawami i udzielanie takim zezwolenia. Po drugie, dokonuje oceny nadsyłanych przez OZZ rocznych sprawozdań wraz z oceną biegłego rewidenta. Po trzecie, w razie stwierdzenia naruszenia w zakresie udzielonego zezwolenia, minister wzywa OZZ do jego usunięcia pod rygorem cofnięcia zezwolenia. Po czwarte, ma prawo cofnąć udzielone zezwolenie w przypadkach określonych w ustawie. Można również rozpatrywać zatwierdzanie tabel wynagrodzeń przez KPA i sąd jako formę nadzoru nad działalnością OZZ. Do tego dodać trzeba „środki dyscyplinujące” wynikające z ustawy Prawo o stowarzyszeniach.
OZZ a prawa majątkowe i osobiste:
Zasadniczo OZZ zajmują się tylko zarządem i ochroną autorskich praw majątkowych. Od tej zasady przewidziano jednak dwa wyjątki:
- wykonywanie praw osobistych w przypadku publikacji dzieła bez ujawnienia autorstwa,
- wytoczenie powództwa o ochronę autorskich praw osobistych twórców już nieżyjących
Podstawa wykonywania zbiorowego zarządu przez OZZ:
Po uzyskaniu zezwolenia właściwego ministra, podstawą działania OZZ mogą być:
- ustawa,
- umowa – odnośnie umów warto zwrócić uwagę na stosowaną jeszcze niedawno praktykę OZZ polegającą na wymuszaniu przez nie by twórcy powierzali danej organizacji zarząd prawami autorskimi / pokrewnymi na wszystkich polach eksploatacji. Praktykę taką UOKIK uznał za nadużycie pozycji dominującej. Przesądzono tym samym o prawie decydowania przez twórcę na których polach eksploatacji działać ma OZZ a które wykonywać będzie sam twórca,
- prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia.
Tabele wynagrodzeń:
Tabele wynagrodzeń wskazują jakie dana OZZ stosuje stawki w zakresie zarządzanych przez siebie praw autorskich/pokrewnych. Warto pamiętać, że teoretycznie warunkiem koniecznym dochodzenia wynagrodzenia przez OZZ nie jest zatwierdzenie stosowanej przez daną OZZ tabeli wynagrodzeń. Teoretycznie. Zaniechanie w tym zakresie skutkować może uznaniem, że OZZ nie wykonuje zarządu w sposób należyty i tym samym aktualizuje się podstawa do cofnięcia jej zezwolenia.
Zatwierdzenia tabel dokonuje Komisja Prawa Autorskiego. W sytuacji gdy jej ustalenia zostaną zakwestionowane rozstrzyga sąd okręgowy (w chwili obecnej jest to sąd okręgowy w Poznaniu). Sąd jednak w przeciwieństwie do KPA nie ma uprawnienia do proponowania zmian w zakresie stawek w tabeli.
Podział uzyskanych środków
Podział środków uzyskanych przez OZZ z tytułu udzielonych zezwoleń na korzystanie z utworów jest dokonywany w zasadzie w oparciu o podstawowe kryterium jakim jest czas eksploatacji danego dzieła. Bez znaczenia zatem pozostają takie kwestie jak popularność i pozycja autora, rozmiar dzieła, jego wartość artystyczna czy też ekonomiczna. Szczegółowo te kwestie regulują regulaminy poszczególnych OZZ tworzone w oparciu o statut. Często stosowanym rozwiązaniem jest system punktowy na podstawie którego obliczana jest wysokość tantiem.
Ustalenie właściwej OZZ:
Częstym problemem dla osób trzecich jest ustalenie właściwej OZZ gdy na danym polu eksploatacji działa więcej niż jedna OZZ. Co zatem zrobić w takiej sytuacji? Po pierwsze, właściwą OZZ jest ta do której należy twórca lub uprawniony z tytułu prawa pokrewnego. Co jednak gdy ww. nie należy do żadnej OZZ lub też nie ujawnił swojego autorstwa ? Wtedy rozstrzyga KPA. Od jej decyzji przysługuje odwołanie do sądu.
Warto pamiętać o jeszcze jednej kwestii – ustaleń KPA / sądu nie może zmieniać porozumienie pomiędzy poszczególnymi OZZ.
Myślę, że tyle wystarczy jeśli chodzi o podstawowe informacje na temat działania OZZ w Polsce 🙂
W kolejnym wpisie opiszę Ci co szykuje nam KE w projekcie dyrektywy dotyczącym zbiorowego zarządu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
Zdjęcie powyżej autorstwa Victor1558
